Üniversite öğretim üyeleri ve bilim insanları, okullarda tarih ve medeniyetler, Bulgar dili ve edebiyatı ile coğrafya ve ekonomi derslerinin her biri için tek ders kitabı olmasına karşı çıktı. Görüşlerini bugün BTA Ulusal Basın Kulübü’nde düzenlenen basın toplantısında açıkladılar.

Katılımcılar, Başbakan Rumen Radev’den tek tarih ders kitabı planını yeniden gözden geçirmesini istedi. Tepki, Radev’in bu yıl 15 Eylül’de üç derste de tek ders kitabına geçmek istediğini söylemesi üzerine geldi.

Basın toplantısını Sofya Üniversitesi “St. Kliment Ohridski” Tarih Fakültesi düzenledi. Fakülteden Akademi üyesi Prof. Dr. Ivan İlçev, Prof. Dr. Veselin Yançev ve Doç. Dr. Svetoslav Jivkov konuştu. Fakültenin dekanı Prof. Dr. Mira Markova ile Slav Filolojisi Fakültesi dekanı Prof. Dr. Amelia Liçeva da söz aldı. Bulgaristan Bilimler Akademisi (BAN) Tarih Araştırmaları Enstitüsü’nden Prof. Dr. Milko Palangurski ile yazar Zahari Karabaşliev de onlara katıldı.

Süreç, Sofya Üniversitesi’nin Tarih, Slav Filolojisi ve Jeoloji-Coğrafya fakültelerinin açık mektuplarıyla başladı. Sonra başka üniversitelerden ve BAN’dan öğretim üyeleri ile bilim insanları da katıldı. Prof. Liçeva, başka öğretim üyelerinin ve yazarların da desteklediği Slav filologlarının mektubunu okudu. Prof. Markova ise tek coğrafya ve ekonomi kitabına karşı yazılan mektubu okudu. Mektubu Jeoloji-Coğrafya Fakültesi dekanı Prof. Dr. Kliment Naydenov ile başka öğretim üyeleri yazmıştı.

Akademi üyesi İlçev, “tek bir ders kitabına geçmek diktatörlüğe giden ilk adım olacak” diye uyardı.

BAN’daki tarihçilerin görüşünü dile getiren Prof. Palangurski, “tek ders kitabı dayatmak siyasi sansür demek, öğretmen de sesi çıkmayan bir harfe dönüşüyor” dedi. Palangurski’ye göre bu adım, yurttaşlık bilincini oluşturan dersleri hedef alıyor.

Prof. Markova’ya göre Avrupa ülkelerinin çoğunda eğitimde çoğulculuk esas. Orada serbest bir piyasa var ve öğretmenler, farklı yayınevlerinin onaylı ders kitapları arasından seçim yapıyor. Markova, tek tarih kitabının en çok Küba, Kuzey Kore, İran ve Belarus gibi demokratik olmayan sistemlerde bulunduğunu belirtti. Ona göre “Tarih ve Medeniyetler” dersinde birden fazla kitap olması, eğitimdeki sorunların nedenleri arasında değil.

Konuşmacılar ülke örnekleri de verdi. Fransa’da önde gelen ders kitabı yayınevi altı, İspanya’da büyük yayınevi dört. İtalya’da yardımcı kitaplar merkezden onaylanmıyor, piyasada beş altı yayın grubu başı çekiyor. Polonya’da ise her zaman en az üç dört onaylı ders kitabı bulunuyor.

Prof. Liçeva’ya göre tek kitap fikrini ancak eğitime diktatörlüğü ve ideolojiyi geri getirmek isteyenler savunabilir. Liçeva, tek edebiyat kitabının yurttaş olarak yetişme hakkını çok kısıtladığını düşünüyor. Ona göre bu kitap, eskimiş bir tek tip düşünce doktrinini, yasaklı ve serbest edebiyat ayrımını, kalıplaşmış modelleri ve yorumları dayatıyor. Liçeva’ya göre tek kitaba geçmek, sistemi demokratik olmayan toplumlara özgü kısıtlayıcı bir düzene geri götürüyor. Fakültesi, okullarda edebiyat öğretiminin değişmesi gerektiğini birkaç yıldır söylüyor. Slav filologlarının mektubunda ayrıca, tek kitabın öğretmene duyulan güveni ortadan kaldırdığı yazıyor. Çünkü öğretmenler öğrencilerini, onların seviyesini ve ihtiyaçlarını biliyor.

Prof. Yançev, amacın öğrencilerin Bulgaristan ve dünya hakkında tek tip bir fikir edinmesi olduğunu söyledi.

Karabaşliev, fikrin Bulgaristan’a özgü olmadığını hatırlattı. Rusya’da 2023’ten beri tek bir devlet tarih kitabı var. Rus dili ve edebiyatı için 2027’den itibaren, coğrafya için de 2028’e kadar tek kitap olacak. Çin’de 2019’dan bu yana Çince, tarih ve siyasi eğitim kitapları tek tip. Vietnam’da bu eğitim yılından itibaren tüm derslerde tek kitap var. Yazara göre Yunanistan bu yıla kadar ilgili derslerde tek kitap kullandı, şimdi ise birden fazla kitaba dönüyor. Oradaki deneyim başarısızlıkla bitti.

Karabaşliev tarih konulu kitaplar yazıyor, okul çağında çocukları var ve ders kitabı yayımlamayan bir yayınevinin genel yayın yönetmeni. Ona göre her reform iki soruya yanıt vermeli: Reform neden şimdi gerekiyor ve belirli eğitim ihtiyaçlarını çözeceğini gösteren hangi veriler var.

Doç. Jivkov, ders kitabı sayısı iki üç, beş ya da on da olabilir, ama bir sınıfta tek kitaptan ders yapıldığını söyledi. Bütün kitaplar, her kitapta zorunlu konuların yer aldığı tek bir müfredata göre hazırlanıyor.

Bulgar dili ve edebiyatı tek ders olarak okutuluyor, ancak iki program var. Her program için ayrı ders kitapları hazırlanıyor.